Als een studiedag een monoloog lijkt..

Toegegeven, als het de bedoeling was stof te doen opwaaien, was deze studiedag van het Katholiek onderwijs uitermate geslaagd. De dag én de setting waren perfect. Een warme lentedag en als dan jouw dagje zich afspeelt in de Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten, kan je je wel gelukkig prijzen.

Het werd een lange intense dag met als klap op de vuurpijl een gaffel van een titel in een kwaliteitskrant, de mythe van deze dag werd geschapen. Elders had ik beloofd de studiedag an sich onder de loupe te nemen en voorzichtigheidshalve doe ik het op deze schaduwsite. Als ik ooit de classysites moet afgeven of dat de overheid er zelf de stekker uittrekt. Bon..

De dag bestond uit 4 presentaties en 2 workshops. Geen mogelijkheden tot dialog, jammer. Toegegeven, als je 3 jaar lang met een team intens een leermethode mét verhaal in mekaar boetseert en je je creatief ei mag leggen, ben je op alle domeinen wel net iets meer beslagen.

Spreker 1: Manuel Sintubin

Deze professor heeft de voorbije tijd al eens meer in het oog van de storm gestaan rond de toekomst van het aardrijkskunde-onderwijs. Hij legde mee het stramien en verhaal vast om met de, niet eens goedgekeurde eindtermen, toch aan de slag te gaan. In een academische voorstelling werd ons duidelijk gemaakt dat het huidig aardrijkskunde-onderwijs best wel ambitieus is ( zie deze link ).

Zijn oproep was om ons te laten nadenken over content, content om de leerlingen stof tot nadenken te geven. Het is ook een soort van antwoord aan de klimaatbetogers van de voorbije jaren. Wel moeten we ons behoeden voor activisme! Leerkrachten zijn best ten allen tijde objectief én neutraal. Het vormen van een mening is aan de leerling, wij scheppen enkel het kader en zijn we aanreiker van blokjes informatie, correcte objectieve feiten en kennis.

Met een goed gevulde blokkendoos kan je als nieuwbakken burger zelf aan de slag gaan om een mening te (onder)bouwen

( (c) Bellinkx’ visie op (w)onderwijs )

Een eerste eyeopener: Het was nuttig en nodig dat tijdens het Holoceen er een lange tijd van klimaatstabiliteit was. Dit was de aanleiding voor de mens om landbouwsystemen uit te kunnen bouwen. Deze gaven de mensheid een enorme boost en culturen en beschavingen konden gedijen én uitbreiden.

Zolang de mens zonne-energie oogstte in de vorm van landbouw en hout was er weinig aan de hand.
Vanaf het moment dat hij zonne-energie kon oogsten in de vorm van steenkool en olie; gingen de poppen aan het dansen.

Door de verhoogde energiedensiteit kon er in een razend tempo meer worden geproduceerd en kende diverse indicatoren een nooit geziene vlucht of op z’n minst een exponentiele toename: The Great Acceleration. Vaak wordt de term hockey-stick gebruikt, maar deze tegenwoordig een iet wat negatieve, zelfs bespottende betekenis gekregen. We stellen vast dat de mens op alle sferen een duidelijk waarneembare invloed uitoefent.

Dit besef wordt in en op diverse socials danig onder vuur genomen, net omdat er een gebrek is aan de juiste tijd en ruimteschalen. Ook heeft het gedram van Greta onze zaak geen goed gedaan. Dit is één van de voornaamste doelen die wij ‘mogen’ verwezenlijken in dat éne uurtje aardrijkskunde. En dan nog belichten we maar 1 aspect van ons multidisciplinaire vak.

cut-out van deze presentatie

Nieuw voor mij was het concept van ontkoppeling. Ik tracht, zonder de waarheid oneer aan te doen, het eenvoudig te verklaren als een toenemende welvaart en welzijn nastreven met een afnemende uitstoot van CO2. Het concept van economische groei los te koppelen van CO2-productie vertaalt zich mooi in de Kaya-index. ( wel een beetje fier dat ik deze in onze leermethode opnam ).

Wel blijf ik wat zitten kniezen op zijn boude stelling dat wij nooit zonder grondstoffen gaan zitten. Net omdat er bij een dreigende schaarste op zoek wordt gegaan naar alternatieven. Dit inzicht zal mij de komende jaren wel nog bezig houden, maar dat doet het hele circulaire economievraagstuk met de hele wereld. Frappant is het dan op te mogen tekenen dat Sintubin in dezelfde ademtocht z’n bedenkingen ventileert ivm deze circulaire economie. Het zal immer en ten alle tijden zo blijven dat deze vorm van economie nog steeds primaire grondstoffen nodig zal hebben.

In een volgend hoofdstukje worden even onze noden als een geologische kracht weerspiegeld. Kate Raworth komt om het hoekje piepen en ja onze verzuchtingen stellen de Aarde zwaar op de proef. Maar ieder stukje an sich geeft al aan dat niet enkel ons vak zich er mee kan en moet bezighouden. In dat kader liggen hier nog tig boeken op mij te wachten om verslonden te worden. 1 klein aspect waar ik in Topos al aandacht voor had was de visie van Tom Middendorp over de linken tussen oorlog en klimaatverstoring.

En om z’n vertoog kracht bij te zetten eindigde hij met de boodschap dat onder de 2°C opwarming blijven, best wel haalbaar is! Knappe uiteenzetting mét cliffhanger. Honger naar meer!

Spreker 2: Ivan Janssens

Deze bioloog die door de jaren heen een boontje voor aardrijkskunde charmeerde door te beginnen met glasheldere voorbeelden van positieve en negatieve feedbackmechanismen. Vooral de inzichten rond het niet doorglijden bij een ijstijd naar een total frozen world of het vervenussen van onze planeet in een interglaciaal tijdperk waren eye-openers

vervenussen
Ice-age forever

Daarna vervolgde hij met info uit het Global Carbon Project en weerklonken de eerste valse noten. Onze uitstoot wordt weliswaar door oceanen en landecosystemen gebufferd. Maar daar bleef het dan ook bij. Dat was maar wat normaal en coral bleaching of zo werd niet eens vermeld als desastreuse neveneffecten van deze toegenomen buffering. Het ontbrak ons ook aan een onderbrekingsmoment, het was allemaal nogal strak geregiseerd en deze spreker gaf al aan véél te vertellen hebben.

Even ging hij, imho, hélémaal van het paadje door een blind geloof te opperen in negatieve emissietechnologieën. Zo zou de mensheid in afzienbare tijd de technieken hebben om de aardse temperatuur te regelen alsof het een thermostaat betrof! En neen, niet als grap! De (lichaams)taal en het herhalen, tot 3 keer toe, gaven aan dat het menens was met deze claim.

Toegegeven, als een volleerd volksmenner gaf hij weer brainfood met de stelling dat het Saharazand meststoffen waren voor het Amazonewoud ( link ). Verder is er de glasheldere redenering dat een langer groeiseizoen bij ons ( zijn vakdomein ) een lagere grondwatertafel implementeert. Hierdoor wordt het warmer omdat de warmtecapaciteit van de bodems daalt ( fysica ) waardoor dan weer de uitdroging versterkt wordt. Maar ons uitdrogende continent Europa geeft dan weer groeimogelijkheden voor Siberië, dankzij de Atmosferische Rivieren van het Noordelijk Halfrond die hierdoor versterkt worden. Diezelfde stromen zorgen wel voor intensere buien die op korte tijd véél water verliezen.

En ja, hij had me ook mee met het feit dat bomen eigen regen maken en het ontbossen van de Amazone nu al merk- en meetbare feiten opleverde. De CCN partikels, weer wat nieuws voor mij. Tuurlijk kon ik me niet bedwingen om één van m’n levensvragen te stellen: “Is het verstandig om de Sahel te herbebossen?” Hierop bleef hij me het antwoord schuldig en dat is niet eens zo verwonderlijk. Niemand weet daar het antwoord op, vrees ik.

En vanaf nu ging zijn vertoog totaal de mist in! Het begon met deze stelling:

Tegen 2050 hebben we 60% meer voedsel nodig. Dit vraagt 6 miljoen km² extra landbouwgrond nodig en voor de negatieve emissietechnologieën ook nog eens 4 miljoen km²

Euh, bon.. Negatieve emissietechnologieën zijn, kort vertaald, technologieën waarbij biobrandstoffen verbrand worden. De ontstane CO2 wordt opgevangen en waar mogelijk mee in het productieproces van goederen gestoken. Bakstenen, truien, goederen allerhande. Ik weet sinds kort dat gipsplaten gemaakt worden van roet en andere stoffen uit rookgassen, maar toch..

Een tweede vertoog was er eentje dat we best allen vegetariër zouden worden, zo zou die 60% productiestijging niet moeten ten koste gaan van die “volle” 6 miljoen km². Tja dan is het niet verwonderlijk dat ik aandachtiger dan normaal m’n vergrootglas op zijn oplossingen richt.

Euh, armoede oplossen? Daar is niks mee. Iedere demograaf weet dat, eens je in de posttransitiefase komt, dat inderdaad het aantal geboortes sterk is afgenomen. Klassieke modellen spreken van fase 4, in de leerlingvriendelijke aanpak van de posttransitie ( #Isaac ). Maar eens je armoede hebt bestreden door een toenemende welvaart te garanderen, zal je moeten vaststellen dat een groter vleesgebruik op te tekenen valt. Beiden zijn aan elkaar gerelateerd.

En de welvaart doen stijgen zonder méér CO2 uit te stoten vergt, imho, toch wel onmenselijk veel nieuwe technologie én wilskracht van een wereldwijd economisch productiesysteem. Ikzelf zie in die landen in transitie dit begrijpelijkerwijze niet gebeuren. Deze ontkoppeling ( zie spreker 1 ) is een héél moeilijke. Als wij, landen in posttransitie al met moeite hierover een consensus, laat staat begrip ervoor kunnen opwerpen, hoe gaan landen bij wie de noden van de bevolking groter zijn hiervoor dan een draagvlak kunnen creëren?? Op relatief korte tijd zal een decarbonisatie van de wereld tegen die tijd dat we een pak meer eten nodig hebben niet rond zijn. Zeker niet als je weet dat meer welvaart ook meer huisvestigingsruimte zal vragen. Het ontappartementiseren van jonge gezinnen met toegenomen inkomens is zo’n fenomeen waarbij niemand lijkt wakker te liggen. Het is de wereldwijde exponent van het verpaardingsprobleem in Vlaanderen.

Hoe kan en durf je in het 3de puntje als prof zo’n rekenkundige denkfout maken? Er is absoluut géén 1 op 1 relatie tussen het voorkomen van 30% “foodspill” en hierdoor herwonnen landbouwgrond. Dat leerde ik tijdens het maken van onze leermethode. Bekijk vooral de rechterkant. Daar zien we de grootste fracties van verspild voedsel. Als eindconclusie van één van de hoofdstukjes verwijs ik trouwens naar deze uitstekende webstek ( link ). Sorteer maar eens volgens scenario 1 op grootte.

Verder had hij het nog over het maken van voedsel uit reststromen of algen en insecten, zelfs voor het aanmaken van veevoer. Ok, maar dan het opdrijven van kunstmest om de bestaande akkers meer te laten renderen en het aantal kg/ha significant op te drijven; wel daar was ie me weer vol-le-dig kwijt. Eutrofiëring, bodemverarming en andere problematieken waren hem precies totaal vreemd.

Spreker 3: Ilse Ruyssen

Deze prof en specialist omtrent migratie was, jammer genoeg, geen meerwaarde deze dag. Het juridisch geneuzel tussen vluchteling en migrant deed vandaag totaal niet terzake. Maar wel staat in ons leerplan iets over migratiestromen. Maar was dit nu een vertoog voor of tegen klimaatvluchtelingen, ik weet het niet, ook niet na het herbekijken van haar presentatie.

Spreker 4: Tom Kuppens

Deze milieu-econoom kon ons wel fraai inpakken met fijne presentatietechnieken en tactieken. Ook was het nog eens een heerlijk heldere presentatie met duidelijke dia’s. Kis haast ten voete uit, alhoewel ik hierin natuurlijk rotverwend ben ( geweest ). De fijn gestuurde interactiviteitsmomentjes en ingestudeerde grapjes werden gesmaakt. In duidelijke bewoordingen kregen we een stoomcursus “Donut-economie”. Net dat gaf me weer dat buikgevoel van indoctrinatie of alvast het unisolo willen laten denken van ons, geografen, towards zijn visie over hoe we in een 5 P-model leerlingen moeten enthousiasmeren over een thema dat door Greta helemaal verbrand is geworden.

“Less is more” blijft mijn leitmotif. Via het weddingcakemodel van de 17 SDG’s bewaar ik de triple P visie en de 2 resterende, peace en partnership zijn geïmplementeerd in deze doelen, dus waarom ze er nog eens bovenop steken. Ik spreek hier van lesgeefervaring en niet van wat wetenschappelijk economisch relevant is in het voortgezet onderwijs. Wij hebben het over leerlingen 2de graad en ze bij de les willen en kunnen houden is essentieel.

Toegegeven, zijn invulling van het vlinderdiagram van de circulaire economie was een enorm toffe oefening om te doen met de leerlingen van het domein Economie en ga ik zeker uitproberen, alhoewel net één van onze blikvangers in onze methode deze is om dezelfde producten op het weddingcake model te enten, in mijn ogen een véél krachtiger beeld. Taak aan en voor mij dit in januari op het congres uit de doeken te doen ( small secret )

De workshops die ik volgde laat ik hier onbesproken. Deze leerkrachten gaven praktijkvoorbeelden van hoe zij de gigantisch uitdagingen van ons leerplan trachten te vertalen en dat deden ze vanuit hun klaservaring. Het waren fijne en andere invalshoeken op hetzelfde onderwerp. Enkel als je gaat beginnen over 3D brillen, dan verlies je me. Ik zie me deze, jammer genoeg, nog niet zo gauw in mijn les gebruiken. Alhoewel tegenwoordig iedereen een smartphone heeft en er DIY-mogelijkheden zijn. En ja als aardrijkskunde nu eens echt wordt opgewaardeerd en we 2 lesuren kregen per week, dan zouden mijn bazen ( lees KATHO ) eens wat te zien krijgen.

Ik laad me op voor mijn vertoog in jan 2023

Dat 2 uur aardrijkskunde géén luxe is; moet na deze studiedag toch duidelijk zijn!!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s